2.3 - Overheidsorganisaties

OVERZICHT

Definitie en afbakening

De klasse tooiont:Overheidsorganisatie staat voor organisaties die namens de overheid taken uitvoeren en onder het gezag en toezicht van de overheid vallen. Welke organisaties dat zijn hangt af van wetgeving en verandert daarom met de tijd. Zoals gezegd in de inleiding spelen deze overheidsorganisaties een centrale rol bij het vastleggen van de provenance van informatieobjecten binnen de overheid: zij hebben het informatieobject gepubliceerd, ze zijn wettelijk verantwoordelijk voor de inhoud ervan, ze ontlenen hun bestaan en functie aan het informatieobject, of ze zijn er op een andere manier expliciet aan gerelateerd.

KOOP is houder van een aantal registers met betrekking tot overheidsorganisaties. Een aantal daarvan geldt als bron van authentieke informatie. De registers leggen vast welke organisaties bestaan, en legt bij elke organisatie een aantal eigenschappen vast. Ook wordt historie bijgehouden. De TOOI-registers maken deel uit van het TOOI-kennismodel.

Wijzigingen van organisaties leggen we vast in wijzigingsobjecten, waarbij we uitgebreid gebruik maken van het PROV-O-vocabulaire. Het gaat daarbij om wijzigingen die een rechtsgrond hebben, dat wil zeggen een officieel besluit. We kennen twee subklassen van tooiont:FormeleOrganisatiewijziging. Existentiële wijzigingen hebben tot gevolg dat een organisatie gaat bestaan (prov:generated) of ophoudt te bestaan (prov:invalidated). Een existentiële wijziging kan ook een bestaande organisatie raken zonder dat deze ophoudt te bestaan (prov:used). Dit laatste is bijvoorbeeld het geval bij het afsplitsen van een gemeente van een bestaande gemeente, waarbij die gewoon blijft bestaan.

Een toestandswijziging heeft betrekking op een bestaande organisatie (prov:used) en heeft tot gevolg dat de toestand van de organisatie wijzigt. Dat kan bijvoorbeeld een nieuwe officiële naam zijn. De toestand van de organisatie zoals die voor de wijziging gold wordt vastgelegd in de vorm van een resource die zowel een instantie is van tooiont:HistorischeVersie als van de subklasse van de gewijzigde organisatie. Het wijzigingsobject invalideert (prov:invalidates) de historische versie.

Klassediagram

Het onderstaande klassediagram toont de genoemde klassen en hun samenhang. We onderscheiden diverse typen overheidsorganisatie. Elk type heeft een aantal specifieke eigenschappen. Dit is (op hoofdlijnen) gemodelleerd in het grijze vlak: de kern van het model. In het diagram is ook te zien dat we twee manieren hanteren om overheidsorganisaties te classificeren: met subklassen en met concepten.

In het hiernavolgende bespreken we de diverse onderdelen van het model in detail. Daarbij gaan we in op de diverse properties die bij de verschillende klassen horen en illustreren we een en ander aan de hand van voorbeelden.

OVERHEIDSORGANISATIES EN HUN PROPERTIES

Definitie

De klasse tooiont:Overheidsorganisatie is gedefinieerd als een subklasse van prov:Entity en van org:FormalOrganisation. ORG is een ontologie voor het modelleren van organisaties en is een W3C-recommendation. Zoals gezegd gebruiken we PROV-O, ook een W3C-recommendation, voor het modelleren van organisatiewijzigingen.

Klasse Subklasse van Definitie Toelichting
tooiont:Overheidsorganisatie prov:Entity, org:FormalOrganisation Een organisatie die namens de overheid taken uitvoert en onder het gezag en toezicht van de overheid valt Welke organisaties dat zijn hangt af van wetgeving en verandert daarom met de tijd.

Subklassen

De klasse overheidsorganisatie kent de volgende subklassen. Verderop gaan we in op de properties die elk van deze subklassen heeft, hier bespreken we deze alleen op hoofdlijnen. De subklassen zijn disjunct, in juridische zin goed afgebakend en het is eenvoudig om eenduidig vast te stellen welke organisaties onder de subklasse vallen:

Klasse Definitie
tooiont:COL Een Caribisch openbaar lichaam is een territoriaal openbaar lichaam in het Caribische deel van Nederland
tooiont:Gemeente Een gemeente is het kleinste territoriaal openbaar lichaam met algemene bevoegdheden
tooiont:Ministerie Een ministerie is een onderdeel van Rijksoverheid waar, onder verantwoordelijkheid van een minister, beleid wordt voorbereid en uitgevoerd op een specifiek beleidsterrein
tooiont:Provincie Een provincie is een territoriaal openbaar lichaam met algemene bevoegdheden tussen gemeente en Rijk
tooiont:Samenwerkingsorganisatie Een samenwerkingsorganisatie is een organisatie die is opgericht door meerdere overheidsorganisaties teneinde gezamenlijke beleidsdoelstellingen te realiseren
tooiont:Waterschap Een waterschap is een territoriaal openbaar lichaam dat uitsluitend bevoegd is met betrekking tot de waterhuishouding
tooiont:ZBO Een zelfstandig bestuursorgaan (ZBO) is een bestuursorgaan van de centrale overheid dat niet direct onder het gezag van een minister valt

De klassen tooiont:Samenwerkingsorganisatie en tooiont:ZBO zijn gedefinieerd in tooiont maar de bijbehorende registers worden nog niet meegenomen in het eerste increment.

Classificatie van overheidsorganisaties

De subklassen van overheidsorganisatie die eerder gedefinieerd zijn, zijn onderling disjunct maar omvatten niet alle instanties van tooiont:Overheidsorganisatie. Er zijn dus instanties die niet binnen één van de subklassen vallen. Naast de classificatie in disjuncte subklassen worden organisaties ook onderscheiden naar naar organisatiesoort. Hiervoor dient de property tooiont:organisatiesoort. Het bereik van deze property is skos:Concept. Het zal gaan om een concept dat deel uitmaakt van het conceptschema tooikern:overheidsorganisatie. Instanties van subklassen van tooiont:Overheidsorganisatie hebben ook tenminste één waarde voor deze property: deze is weliswaar redundant, maar niet overbodig. Daarover straks meer.

De twee onderliggende ontwerppatronen zijn in de inleiding kort beschreven. Hier gaan we in op de toepassing in dit specifieke geval. De aard, taak en bevoegdheden van sommige typen overheidsorganisaties is in de wet omschreven en vormen daarmee disjuncte subklassen, zoals gemeenten en provincies. Ook is met naam en toenaam wettelijk vastgelegd welke organisaties onder een subklasse vallen. De lijst gemeenten is eenvoudig op te sommen. Ten derde hebben de instanties van deze subklasse eigenschappen die we in de ontologie willen definiëren, en die uniek zijn voor subklasse. Alleen gemeenten hebben de eigenschap dat ze in een provincie liggen. Voor elk organisatietype dat aan deze drie criteria voldoet definiëren we een subklasse van tooiont:Overheidsorganisatie. Er zijn ook organisatiesoorten, zoals adviescolleges, die niet voldoen aan deze criteria.

Een organisatie kan tegelijkertijd een rechtsprekende instantie én een adviescollege zijn: de soorten zijn niet disjunct. Ten tweede, bij het bepalen van hoeveel adviescolleges we exact opnemen in het register en welke dat dan zijn moeten er diverse afwegingen gemaakt worden — dit is juridisch minder vast omlijnd. We onderkennen bovendien geen specifieke eigenschappen die alleen adviescolleges hebben. Voor deze classificatie definiëren we daarom de eigenschap tooiont:organisatiesoort. De waarde van deze property is een concept uit het genoemde conceptschema. Hieronder vallen bijvoorbeeld de concepten "adviescollege" en "rechtsprekende instantie".

Soms is er sprake van overlap tussen een concept en een klasse. Instanties van de klasse tooiont:Gemeente hebben voor de property tooiont:organisatiesoort de waarde tooikern:c_49ea8180, het concept in tooikern dat staat voor het (talige) begrip "gemeente" — het heeft dan ook het skos:prefLabel "gemeente". In dit geval is er dus een correspondentierelatie tussen de klasse en het concept. De bekende linkeddatastandaard FOAF definieert een property die deze relatie min of meer uitdrukt: foaf:focus. Op dit moment maken we nog geen gebruik van deze property en blijft de relatie tussen klasse en concept impliciet.

Voorbeeld van een organisatie in het register van overheidsorganisaties  (het concept tooikern:c_2c4326b9 heeft prefLablel “adviescollege”):

Voorbeeld gebruik organisatiesoort bij overige overheidsorganisaties

oorg:oorg10108
  a tooiont:Overheidsorganisatie ;
  tooiont:officieleNaamExclSoort "Onderzoeksraad voor Veiligheid" ;
  tooiont:organisatiesoort tooikern:c_2c4326b9 ; ## "adviescollege" 
    ## overige properties weggelaten
.

Voor instanties van één van de zeven subklassen van tooiont:Overheidsorganisatie is de waarde van deze property — hoewel voorspelbaar en dus informatietechnisch gezien redundant — expliciet geasserteerd. Voorbeeld van een instantie van tooiont:Gemeente in het gemeenteregister (tooikern:c_49ea8180 heeft prefLabel “gemeente”):

Voorbeeld gebruik organisatiesoort bij gemeenten

gemeente:gm0392
  a tooiont:Gemeente ;
  tooiont:officieleNaamInclSoort "gemeente Haarlem" ;
  tooiont:gemeentecode "0392" ;
  tooiont:organisatiesoort tooikern:c_49ea8180 ; ## "gemeente" 
  ## overige properties weggelaten
.

Een organisatie kan meerdere waarden hebben voor tooiont:organisatiesoort. Een ZBO is dus een instantie van de subklasse tooiont:ZBO (en niet ook nog van een andere subklasse), maar kan naast het concept voor "zelfstandig bestuursorgaan" ook bijvoorbeeld het concept voor "adviescollege" als waarde van tooiont:organisatiesoort hebben.

Overzicht van properties

Individuals van het type tooiont:Overheidsorganisatie hebben de volgende properties. Er bestaan complexe bedrijfsregels, die afhankelijk van het register en type van de organisatie beperkingen opleggen. Deze bedrijfsregels zijn in eerste instantie nog niet expliciet vastgelegd.

Property Subject Object Cardinaliteit Definitie
Voorbeeld
rdfs:label tooiont:Overheidsorganisatie xsd:string  De voorkeursnaam van de organisatie 

tooiont:afkorting tooiont:Overheidsorganisatie xsd:string 0..1 De afkorting van de naam van de organisatie

tooiont:officieleNaamExclSoort tooiont:Overheidsorganisatie xsd:string 0..1 De officiële naam van de organisatie zonder soortaanduiding
's-Gravenhage
tooiont:officieleNaamInclSoort tooiont:Overheidsorganisatie xsd:string 0..1 De officiële naam van de organisatie met soortaanduiding

gemeente 's-Gravenhage
tooiont:officieleNaamSorteer tooiont:Overheidsorganisatie xsd:string 0..1 De officiële naam van de organisatie zoals te gebruiken voor het sorteren op alfabetische volgorde
Gravenhage
tooiont:voorkeursnaamExclSoort tooiont:Overheidsorganisatie xsd:string 0..1 De voorkeursnaam van de organisatie zonder soortaanduiding
Den Haag
tooiont:voorkeursnaamInclSoort tooiont:Overheidsorganisatie xsd:string 0..1 De voorkeursnaam van de organisatie met soortaanduiding

gemeente Den Haag
tooiont:voorkeursnaamSorteer tooiont:Overheidsorganisatie xsd:string 0..1 De voorkeursnaam van de organisatie zoals te gebruiken voor het sorteren op alfabetische volgorde
Haag
tooiont:alternatieveNaam tooiont:Overheidsorganisatie xsd:string 0..n Een alternatieve naam waarmee de organisatie aangeduid is geworden in een officiële publicatie, niet zijnde de voorkeursnaam of officiële naam


tooiont:owmsId tooiont:Overheidsorganisatie xsd:anyURI 0..1 De URI van de corresponderende resource in OWMS 4.0.
Organisaties hebben in TOOI nieuwe URIs gekregen, die verschillen van de OWMS-URIs. De keuze voor xsd:anyURI als waardebereik in plaats van resource URI's betekent dat het niet nodig is om de OWMS 4.0-ontologie te importeren. Ook zonder import ontstaan er geen lokaal ongedefinieerde resources. (Voor uitleg met betrekking tot de notie 'ongedefinieerde resource', zie de paragraaf over afhankelijkheden.)
tooiont:organisatiecode tooiont:Overheidsorganisatie xsd:string 1 De organisatiecode. Deze is uniek voor elke organisatie en fungeert bovendien als local name (gegeven de namespace-conventies binnen de registers). Voor regels voor de opmaak, zie de URI-conventies gehanteerd in de registers.
tooiont:organisatiesoort tooiont:Overheidsorganisatie skos:Concept 1..n Het concept in tooikern dat staat voor de organisatiesoort.

prov:generatedAtTime tooiont:Overheidsorganisatie xsd:dateTime 0..1 Het moment in tijd waarop het formele bestaan van de organisatie begon.

Indien gespecificeerd is de waarde van deze property gelijk aan de waarde van tooiont:tijdstipWijziging van de instantie van tooiont:ExistentieleOrganisatiewijziging die de gebeurtenis vastlegt waarbij de organisatie ontstond.

Een resource die een instantie is van tooiont:Overheidsorganisatie én van tooiont:HistorischeVersie heeft geen waarde voor deze property — zie de paragraaf over toestandsverandering.

Indien niet gespecificeerd betekent dat dat de waarde in het register onbekend is. De waarde kan op het moment van beschouwen nog in de toekomst liggen omdat organisatiewijzigingen ook voordat ze formeel ingaan in het register kunnen worden opgenomen.


prov:invalidatedAtTime tooiont:Overheidsorganisatie xsd:dateTime  0..1 Het moment in tijd dat het formele bestaan van de organisatie eindigde.

Indien gespecificeerd is de waarde van deze property gelijk aan de waarde van tooiont:tijdstipWijziging van de instantie van tooiont:ExistentieleOrganisatiewijziging die de gebeurtenis vastlegt waarbij de organisatie ophield te bestaan.

Wanneer toegepast op tooiont:HistorischeVersie  (zie ook verderop) heeft deze property een andere betekenis, zie aldaar.

Indien niet gespecificeerd betekent dat dat de organisatie nog bestaat. De waarde kan op het moment van beschouwen nog in de toekomst liggen omdat organisatiewijzigingen ook voordat ze formeel ingaan in het register kunnen worden opgenomen.


tooiont:begindatum tooiont:Overheidsorganisatie xsd:date 0..1 De eerste kalenderdag (inclusief) waarop de organisatie bestond.

De waarde van deze property is gelijk aan de datum-component van prov:generatedAtTime van de organisatie.

Een resource die een instantie is van tooiont:Overheidsorganisatie én van tooiont:HistorischeVersie heeft geen waarde voor deze property — zie de paragraaf over toestandsverandering.


tooiont:einddatum tooiont:Overheidsorganisatie xsd:date  0..1 De laatste kalenderdag (inclusief) waarop de organisatie nog bestond, dan wel de historische versie nog van kracht was. De waarde is afleidbaar uit de waarde van prov:invalidatedAtTime.

SUBKLASSEN VAN OVERHEIDSORGANISATIE EN HUN SPECIFIEKE PROPERTIES

De klasse tooiont:Overheidsorganisatie kent zeven subklassen, elk met één of meerdere properties die specifiek die subklasse als domein hebben.

Noot. Het Register ZBO's en het Register Samenwerkingsorganisaties maken geen deel uit van het eerste increment. De modelering van deze organisatietypen maakt wel al deel uit van de ontologie.

Subklasse Property Object Cardinaliteit Omschrijving
tooiont:Provincie tooiont:provinciecode xsd:string 1 De provinciecode. Dit is een nummer met twee cijfers, bijvoorbeeld "31".
tooiont:Gemeente tooiont:gemeentecode xsd:string 1 De gemeentecode. Dit is een nummer met vier cijfers, bijvoorbeeld "0023".
tooiont:ligtInProvincie tooiont:Provincie 1 De provincie waarin de gemeente ligt.
tooiont:Ministerie tooiont:ministeriecode xsd:string 1 De ministeriecode. Dit is een nummer met vier cijfers, bijvoorbeeld "1010".
tooiont:CaribischOpenbaarLichaam tooiont:colcode xsd:string 1 De col-code. Dit is een nummer met twee cijfers, bijvoorbeeld "02".
tooiont:Waterschap tooiont:waterschapscode xsd:string 1 De code van het waterschap. Dit is een nummer met vier cijfers, bijvoorbeeld "0636".
tooiont:ZBO tooiont:zbocode xsd:string 1 De code van de ZBO. Dit is een nummer met vier cijfers, bijvoorbeeld "1636"
tooiont:verantwoordelijkMinisterie tooiont:Ministerie 1 Het ministerie dat verantwoordelijk is voor de toekenning van de ZBO-hoedanigheid aan een organisatie
tooiont:zboSoort skos:Concept 1 De wet onderscheidt drie soorten ZBO. Dit is dus een ander indelingscriterium dan organisatiesoort. De waarde is één van de narrowers van tooikern:c_56192790 “zelfstandig bestuursorgaan”.
tooiont:kaderwetVanToepassing xsd:boolean  0..1  Waar indien de kaderwet op deze ZBO van toepassing is 
tooiont:Samenwerkingsorganisatie   tooiont:socode xsd:string 1 De code van de samenwerkingsorganisatie. Dit is een nummer met vier cijfers, bijvoorbeeld "0101"
tooiont:heeftDeelnemer tooiont:Overheidsorganisatie 0..n De deelnemers aan de samenwerkingsorganisatie

ORGANISATIEVERANDERING

Bij het modelleren van organisatieveranderingen maken we gebruik van PROV-O. Bij een wijziging is het wenselijk detailinformatie over het wijzigingsproces te kunnen vastleggen. Daarbij gaat het, naast de betrokken organisaties, om het moment waarop de wijziging formeel ingaat, welke rechtsgrond de grondslag is voor de wijziging, en op welk moment de wijziging geregistreerd is. PROV-O biedt een idioom om het procesperspectief uit te drukken en op die manier meer details te kunnen vastleggen over de procesgang. Het volgende voorbeeld toont op hoofdlijnen de modellering van de samenvoeging van twee gemeenten (die ophouden te bestaan) tot een nieuwe gemeente.

De kern in deze aanpak is de klasse prov:Activity. PROV-O kent de properties prov:startedAtTime en prov:endedAtTime om bij een activiteit de begin- en eindtijd aan te geven. We maken geen gebruik van deze properties omdat we niet specifiek geïnteresseerd zijn in de duur van het wijzigingsproces. Om aan te geven wanneer een verandering formeel is ingegaan gebruiken we tooiont:tijdstipWijzing. We definiëren tooiont:FormeleOrganisatiewijziging, als volgt:

Klasse Subklasse van Definitie
tooiont:FormeleOrganisatiewijziging prov:Activity Een wijziging waarbij een officiële overheidsorganisatie van toestand is veranderd, dan wel begon of opgehouden is te bestaan.
Property Subject Object
Cardinaliteit Omschrijving Toelichting
tooiont:tijdstipWijziging tooiont:FormeleOrganisatiewijziging xsd:dateTime 0..1 De datum en tijdstip waarop de wijziging formeel is ingegaan.
tooiont:tijdstipRegistratie tooiont:FormeleOrganisatiewijziging xsd:dateTime 0..1 De datum en tijdstip waarop de wijziging is geregistreerd in het betreffende register.
tooiont:heeftGrondslag tooiont:FormeleOrganisatiewijziging xsd:anyURI 0..n De grondslag voor de organisatiewijziging. De waarde van deze property is een URI die een rechtsgrond identificeert. Deze voldoet aan een van de in deze context gangbare URI-standaarden, zoals JuriConnect en ECLI (zie ook de voorbeelden verderop)
tooiont:heeftGrondslagString tooiont:FormeleOrganisatiewijziging xsd:string 0..n De grondslag voor de organisatiewijziging. De waarde van deze property is een string die voldoet aan de gangbare conventies. Het gebruik van deze property dient beperkt te blijven tot gevallen waarin het gebruik van een URI niet mogelijk is.

We onderscheiden twee subklassen. Instanties van tooiont:Toestandswijziging betreffen wijzigingen die betrekking hebben op een enkele organisatie, waarbij het bestaan van de organisatie niet in het geding is. Instanties van tooiont:ExistentieleWijziging gaan over wijzigingen waarbij meerdere organisaties betrokken kunnen zijn, en waarbij het formele bestaan van een organisatie ophoudt of begint.

Toestandswijziging

De klasse tooiont:Toestandswijziging staat voor wijzigingen waarbij een eigenschap wijzigde, maar waarbij de identiteit van de betreffende organisatie niet geraakt werd. Instanties hebben altijd betrekking op een enkele organisatie. Dit wordt uitgedrukt met de property prov:used. Dit is een generieke property die prov-activiteiten (en dus ook instanties van tooiont:Toestandswijziging) als domein heeft, en entiteiten als waarde.

De ontologie onderscheidt geen verdere subklassen van tooiont:Toestandswijziging.

Om de oude toestand vast te kunnen leggen naast de nieuwe toestand, introduceren we een speciale klasse, tooiont:HistorischeVersie. Het begrip "historische versie van een organisatie" verwijst naar een toestand waar de organisatie zich in bevond. De organisatie bestaat langdurig en verandert tijdens zijn bestaan van toestand. Een historische versie van de organisatie bestaat korter en is onveranderlijk. De historische versie kan gezien worden als een "momentopname", "snapshot" of "timeslice" van de organisatie. Dit is een gebruikelijk patroon om toestandswijzigingen van een resource in RDF vast te leggen. Het is gebaseerd op PROV-O en de Organisation Ontology [1] (beide W3C-recommendations) en optimaliseert op eenvoudig gebruik in veel voorkomende usecases. De historische versie is, in PROV-O-termen, een prov:specializationOf de eigenlijke organisatie. Merk op dat tooiont:HistorischeVersie geen subklasse is van tooiont:Overheidsorganisatie.

Voor een ontologische uitwerking van de relatie tussen "snapshots" en "individuals", zie [2].

Kortom, als een toestandsverandering vastgelegd wordt voor een instantie van tooiont:Overheidsorganisatie of een subklasse daarvan, dan wordt er een nieuwe resource gecreëerd die een instantie is van die klasse, en tegelijkertijd van tooiont:HistorischeVersie. De waarden van alle properties die de bestaande organisatie heeft worden "gekopieerd" naar deze nieuwe resource, met uitzondering van prov:generatedAtTime en tooiont:begindatum. Ook wordt de gerelateerde property tooiont:einddatum niet gekopieerd, maar dat is ook om andere redenen logisch. Immers, wanneer een organisatie een einddatum heeft, dan kan er bij die organisatie geen toestandsverandering meer optreden. De einddatum wordt voor de historische versie wel gespecificeerd, maar betekent: de laatste datum waarop de toestand nog van kracht was.

Daarnaast wordt de nieuwe resource aan de organisatie gerelateerd door middel van prov:specializationOf. Ook wordt de waarde van prov:invalidatedAtTime gespecificeerd. Deze is gelijk aan de waarde van tooiont:tijdstipWijziging van het bijbehorende wijzigingsobject. De semantiek van prov:invalidatedAtTime vraagt hier speciale aandacht. In deze context verwijst dit naar het moment waarop de toestand overging in een andere: de organisatie blijf natuurlijk gewoon bestaan. Anders gezegd: de resource houdt op te bestaan in zijn hoedanigheid van tooiont:HistorischeVersie, en niet in zijn hoedanigheid van tooiont:Overheidsorganisatie.

Deze conceptualisatie heeft tot gevolg dat historische versies logischerwijze pas vastgelegd kunnen worden wanneer ze niet meer van kracht zijn. Dat komt ook overeen met het dagelijks taalgebruik. In wikipedia kun je opzoeken dat de persoon Caesar Augustus (de eerste keizer van het Romeinse rijk) geboren werd als Gaius Octavius, en vanaf 44 v.Chr. officieel Gaius Julius Caesar heette. De naam Caesar Augustus kreeg hij pas later. In de diverse taalvarianten van wikipedia is steeds een lemma voor Caesar Augustus te vinden: de overige namen zijn geen ingang. Blijkbaar valt de "toestand" met de persoonsnaam Augustus intuïtief samen met de identiteit van de persoon.

Een ander gevolg is het feit dat de begindatum van een gegeven toestand, dat wil zeggen een instantie van tooiont:HistorischeVersie, als volgt afgeleid moet worden. Als er een historische versie bestaat van dezelfde organisatie met prov:invalidatedAtTime die kleiner is dat de onderhavige, dan bepaalt dat moment de begindatum. Als een dergelijke historische versie niet bestaat, dan is de toestand ingegaan op de begindatum van de organisatie.

We definiëren dus de volgende resources. Om te beginnen de volgende klassen:

Klasse Subklasse van Definitie
tooiont:Toestandswijziging tooiont:FormeleOrganisatiewijziging Een wijziging waarbij een eigenschap wijzigde, maar waarbij de identiteit van de betreffende organisatie niet geraakt werd
tooiont:HistorischeVersie prov:Entity De toestand waar een overheidsorganisatie zich in heeft bevonden voordat deze wijzigde

De properties voor tooiont:Toestandswijziging zijn:

Property Subject Object
Omschrijving
prov:used
tooiont:Toestandswijziging tooiont: Overheidsorganisatie De organisatie waar de verandering betrekking op heeft (voor de generieke definitie, zie PROV-O)
prov:invalidated tooiont:Toestandswijziging tooiont:HistorischeVersie De historische versie van de organisatie waarvan de toestand is gewijzigd. Nota bene: de waarde van deze property is in deze context dus altijd een resource die (naast een organisatie ook) een historische versie is. Voor de toepassing op organisaties, zie aldaar.

De properties voor tooiont:HistorischeVersie, een subklasse van: prov:Entity:, zijn als volgt.

Property Subject Object Card Omschrijving Toelichting
prov:specializationOf
tooiont:HistorischeVersie tooiont: Overheidsorganisatie 1 De organisatie waar de historische versie een toestand van uitdrukt
prov:invalidatedAtTime tooiont:HistorischeVersie xsd:dateTime 0..1 Het moment dat de de toestand wijzigde in een andere toestand, en de toestand dus niet meer van toepassing is Let op: deze property komt ook voor met tooiont:Overheidsorganisatie als subject. In dat geval is de definitie anders. Zie aldaar.
tooiont:einddatum tooiont:HistorischeVersie xsd:date  0..1 De laatste kalenderdag (inclusief) waarop de toestand nog van kracht was. De waarde is afleidbaar uit de waarde van prov:invalidatedAtTime. Let op: deze property komt ook voor met tooiont:Overheidsorganisatie als subject. In dat geval is de definitie anders. Zie aldaar.

Naast deze properties heeft een historische versie alle properties en hun waarden zoals van toepassing zolang de organisatie in deze toestand verkeerde.

In de praktijk kunnen er beperkingen bestaan op het vóórkomen van naamswijzigingen. Deze zijn niet in de ontologie geformaliseerd. Bijvoorbeeld: voor het bepalen van de identiteit van een gemeente volgen we de BRP. De URI-strategie bepaalt daarom dat een nieuwe gemeentecode automatisch leidt tot een nieuwe gemeente met een nieuwe URI. Bovendien hanteert de BRP het beginsel dat een wijziging in de naam van een gemeente automatisch leidt tot uitgifte van een nieuwe gemeentecode. Dat betekent dat, bij gelijkblijvend beleid, bij gemeenten een naamswijziging niet voor kan komen. Wel kan er een nieuwe gemeente ontstaan met een nieuwe naam, een nieuwe gemeentecode en een nieuwe URI.

Hierna volgt een voorbeeld van een naamswijziging van een ministerie. Dit dient gelezen te worden als: het ministerie ministerie:mnre1058 heette tot 1 januari 2018 "ministerie van Veiligheid en Justitie" en heet nu "ministerie van Justitie en Veiligheid". De oude naam, "ministerie van Veiligheid en Justitie", is vastgelegd in de historische versie ministerie:hv_04795600. De nieuwe naam is vastgelegd in de actuele versie van ministerie ministerie:mnre1058. De grondslag voor genoemde wijziging is aangeduid met behulp van de grondslag-URI. Het gaat om het Besluit van 26 oktober 2017 nr. 2017001801, houdende naamswijziging van het ministerie van Veiligheid en Justitie.

Voorbeeld naamswijziging ministerie

ministerie:mnre1058 ## Het ministerie
  a tooiont:Ministerie ;
  tooiont:ministeriecode “1058” ;
  tooiont:officieleNaamInclSoort "ministerie van Justitie en Veiligheid" ;
  tooiont:afkorting "JenV" ;
    ## Overige properties weggelaten
.
ministerie:hv_04795600 ## Historische versie, gecreëerd op het moment dat wijziging wordt vastgelegd
  a tooiont:HistorischeVersie, tooiont:Ministerie ;
  tooiont:ministeriecode "1058" ;
  tooiont:officieleNaamInclSoort "ministerie van Veiligheid en Justitie" ;
  tooiont:afkorting "VenJ" ;
  prov:invalidatedAtTime "2018-01-01T00:00:00"^^xsd:dateTime ;
  prov:specializationOf ministerie:mnre1058 ;
  tooiont:einddatum "2017-12-31"^^xsd:date ;
    ## Overige properties weggelaten
.
ministerie:wzg_05229330 ## Het wijzigingsobject
  a tooiont:Toestandswijziging ;
  prov:invalidated ministerie:hv_04795600 ;
  prov:used ministerie:mnre1058 ;
  tooiont:heeftGrondslag "https://zoek.officielebekendmakingen.nl/stcrt-2017-62719.html"^^xsd:anyURI ;
  tooiont:tijdstipWijziging "2018-01-01T00:00:00"^^xsd:dateTime ;
.

[1] https://www.w3.org/TR/vocab-org/

[2] Zie paragraaf "4.4.1 Quantifying over Momentary States" in https://ris.utwente.nl/ws/portalfiles/portal/6042428/thesis_Guizzardi.pdf

Existentiële Wijzigingen

De klasse tooiont:ExistentieleWijziging staat voor wijzigingen waarbij meerdere organisaties betrokken kunnen zijn, en waarbij het formele bestaan van een of meerdere organisaties ophoudt of begint. Een voorbeeld is de samenvoeging van twee bestaande gemeenten tot een nieuwe gemeente, waarbij de oorspronkelijke twee ophouden te bestaan.

Klasse Subklasse van Definitie
tooiont:ExistentieleWijziging tooiont:FormeleOrganisatiewijziging Een wijziging waarbij één of meerdere organisaties betrokken zijn geweest, en waarbij het formele bestaan van een of meerdere organisaties opgehouden of begonnen is.

Drie generieke PROV-O-properties leggen vast welke organisaties betrokken zijn bij een existentiële wijziging. In de volgende tabel omschrijven we de manier waarop deze properties in de context van existentiële organisatiewijzigingen gebruikt worden. Voor de definitie van deze properties, zie PROV-O. De properties voor tooiont:ExistentieleWijziging, een subklasse van: tooiont:FormeleOrganisatiewijziging:

Property Subject Object Omschrijving
prov:generated
tooiont:ExistentieleWijziging tooiont: Overheidsorganisatie Een organisatie die als gevolg van de wijzigingsgebeurtenis is ontstaan. Voorafgaand aan deze gebeurtenis bestond de organisatie niet.
prov:invalidated tooiont:ExistentieleWijziging tooiont: Overheidsorganisatie Een organisatie die als gevolg van de wijzigingsgebeurtenis ophoudt te bestaan. Voorafgaand aan deze gebeurtenis bestond de organisatie, daarna niet meer.
prov:used tooiont:ExistentieleWijziging tooiont:Overheidsorganisatie Een organisatie die direct betrokken is bij de wijzigingsgebeurtenis, en die zowel daarvoor als daarna bestaat.

We onderscheiden een aantal subklassen van tooiont:ExistentieleWijziging. Bij elke subklasse hoort een specifieke signatuur van de genoemde drie relaties. Daarmee bedoelen we dat elke subklasse specifieke cardinaliteitseisen stelt aan de relaties prov:invalidatedprov:generated, en  prov:used. Daarbij gaat het uiteraard om het aantal betrokken organisaties (de objectzijde van de relatie) — het aantal betrokken wijzigingsobjecten is per definitie één.

We benaderen dit systematisch. Daarbij onderscheiden we voor elk van de drie relaties twee gevallen: een cardinaliteit aan objectzijde van [0] of van [1,n]. Dat geeft acht mogelijkheden. Daar bovenop komen nog twee speciale gevallen, waarbij er sprake is van een cardinaliteit van [2,n].

De volgende tabel is een opsomming van alle mogelijke gevallen, inclusief de twee genoemde speciale gevallen. Zoals in de tabel wordt aangegeven is de opvolgingsrelatie niet altijd af te lezen. Als twee gemeenten samengevoegd worden tot een nieuwe, dan is de nieuwe gemeente duidelijk de opvolger van de twee opgeheven gemeenten. In andere gevallen is deze opvolgingsrelatie niet zo duidelijk. Een voorbeeld is een herindelingsbesluit waarin vijf gemeenten opgeheven worden en twee gemeenten opgericht. Woonkernen die voorheen deel uitmaakten van één gemeente kunnen dan bijvoorbeeld in de nieuwe situatie bij verschillende gemeenten horen. We zeggen dan dat alle vijf opgeheven gemeenten alle twee nieuwe organisaties als "opvolger" hebben, en dat betekent dus niet dat elke nieuwe gemeente grondgebied krijgt van elke opgeheven gemeente. Soortgelijke gevallen komen ook voor bij andere typen organisatie.

In zulke gevallen kan het voorkomen dat als onderdeel van hetzelfde besluit extra informatie wordt gegeven die dergelijke opvolgingsrelaties op een andere manier duidelijk maakt, bijvoorbeeld met behulp van polygonen in een kaartbeeld in het geval van gemeenten. Dergelijke extra informatie wordt niet vastgelegd in de TOOI-Organisatieregisters.

De subklasse tooiont:Herschikking heeft een signatuur van ([0, n], [1, n], [1, n]) en komt dus twee keer voor in de tabel. De ervaring leert dat verreweg de meeste existentiële wijzigingen opheffingen en oprichtingen betreffen. Bij gemeenten komen samenvoegingen, opsplitsingen, uitbreidingen en afsplitsingen ook veel voor. Herschikking is een restcategorie en komt veel minder vaak voor. Ook bij herschikkingen is de opvolgingsrelatie vaak niet afleidbaar. Zelfs wanneer alle drie relaties cardinaliteit [1] hebben is niet af te lezen wat de rol van de "used" organisatie is. Een deel van de opgeheven organisatie kan bij de bestaande gevoegd zijn geworden, of een deel van de bestaande organisatie wordt afgesplitst en bij de nieuwe gevoegd. Beide mogelijkheden kunnen tegelijk van toepassing zijn, en er zijn nog meer mogelijkheden te bedenken.


Cardinaliteit Subklasse Definitie en toelichting

prov:used prov:generated prov:invalidated

1 0 0 0 Niet van toepassing
De definitie van de superklasse vereist dat er minimaal een organisatie wordt opgericht of opgeheven.
2 0 0 1-n tooiont:Opheffing Bij een opheffing worden een of meerdere organisaties opgeheven (geïnvalideerd).
3 0 1-n 0 tooiont:Oprichting Bij een oprichting worden een of meerdere organisaties opgericht (gegenereerd).
4 0 1-n 1-n tooiont:Herschikking Bij een herschikking worden er een of meerdere organisaties opgeheven en worden er een of meerdere organisaties opgericht. De opvolgingsrelatie is alleen te traceren als card(invalidated)=1 of card(generated)=1. Herschikking heeft een signatuur van ([0-n], [1-n], [1-n]) en komt dus twee keer voor in de tabel.
4.1 0 1 2-n tooiont:Samenvoeging Bij een samenvoeging ontstaat een nieuwe organisatie als gevolg van samenvoeging van twee of meer andere organisatie die ophouden te bestaan. De gegenereerde organisatie is de opvolger van de samengevoegde organisaties.
4.2 0 2-n 1 tooiont:Opsplitsing Bij een opsplitsing worden twee of meerdere organisaties opgericht als gevolg van de opheffing van een andere organisatie. De gegenereerde organisaties zijn de opvolgers van de geïnvalideerde organisatie.
5 1-n 0 0 Niet van toepassing
De definitie van de superklasse vereist dat er minimaal een organisatie wordt opgericht of opgeheven.
6 1-n 0 1-n tooiont:Uitbreiding Bij een uitbreiding worden een of meerdere bestaande organisaties uitgebreid met een of meerdere andere organisaties, waarbij die andere organisaties ophouden zelfstandig te bestaan. De opvolgingsrelatie is alleen te traceren als card(invalidated)=1 of card(used)=1.
7 1-n 1-n 0 tooiont:Afsplitsing Bij een afsplitsing worden delen van een of meerdere bestaande organisaties afgesplitst die verder gaan als een of meer nieuwe organisaties. De opvolgingsrelatie is alleen te traceren als card(generated)=1 of card(used)=1.
8 1-n 1-n 1-n tooiont:Herschikking Bij een herschikking met deze cardinaliteiten worden er een of meerdere organisaties opgeheven en worden er een of meerdere organisaties opgericht, en één of meerdere bestaande organisaties zijn daarbij betrokken. De opvolgingsrelatie is niet te traceren. Herschikking heeft een signatuur van ([0-n], [1-n], [1-n]) en komt dus twee keer voor in de tabel.

De volgende graaf is een voorbeeld van een tooiont:Samenvoeging

Voorbeeld gemeentelijke herindeling

gemeente:gm1950
  a tooiont:Gemeente ;
  skos:prefLabel "gemeente Westerwolde" ;
  prov:generatedAtTime "2018-01-01T00:00:00" ;
  tooiont:begindatum "2018-01-01" ;
.
gemeente:gm0007
  a tooiont:Gemeente ;
  skos:prefLabel "gemeente Bellingwedde" ;
  prov:invalidatedAtTime "2018-01-01T00:00:00" ;
  tooiont:einddatum "2017-12-31" ;
.
gemeente:gm0048
  a tooiont:Gemeente ;
  skos:prefLabel "gemeente Vlagtwedde" ;
  prov:invalidatedAtTime "2018-01-01T00:00:00" ;
  tooiont:einddatum "2017-12-31" ;
.
gemeente:wzg_0a8c098dd1
  a tooiont:Samenvoeging ;
  tooiont:tijdstipWijziging "2018-01-01T00:00:00" ;
  tooiont:heeftGrondslag "https://officielebekendmakingen.nl/stb-2017-105"^^xsd:anyURI ;
  prov:invalidated gemeente:gm0007 ;
  prov:invalidated gemeente:gm0048 ;
  prov:generated gemeente:gm1950 ;
.