TOOI - Thesaurus en Ontologie voor OverheidsInformatie

TOOI is een model van de informatie die gepubliceerd wordt door alle organisaties binnen de Nederlandse overheid. Met behulp van het TOOI-model kan die informatie in samenhang vindbaar gemaakt worden over organisaties en informatiesystemen heen. Organisaties binnen en buiten de overheid kunnen TOOI gebruiken om de inhoud van hun informatiesystemen van metadata te voorzien, waardoor deze eenvoudig gerelateerd kan worden aan inhoud uit andere bronnen die met TOOI zijn verrijkt.

Waaruit bestaat TOOI?

TOOI is een semantisch model van algemene kennis over overheidsinformatie en overheidsorganisaties. Het kennismodel van TOOI bestaat uit:

  • een ontologisch model waarin klassen en eigenschappen zijn gedefinieerd om informatieobjecten, (overheids-)organisaties en hun onderlinge relaties mee te beschrijven;
  • meerdere thesauri waarin begrippen worden gedefinieerd (ook wel concepten genoemd) voor bijvoorbeeld overheidsthema's, rechtsgebieden en organisatiecategorieën;
  • meerdere registers met overheidsorganisaties;
  • meerdere geversioneerde waardelijsten met begrippen en met overheidsorganisaties.

Al deze kennis is vastgelegd als linked data in RDF. Dat betekent dat elk onderdeel in het model, of het nou een klasse, een eigenschap, een organisatie of een concept betreft, een voor de mens leesbaar eenduidig label en definitie heeft. Elk onderdeel heeft daarnaast een URI: een unieke identificatie die door software gebruikt kan worden. Door deze URI's op te nemen in gestructureerde informatie (metadata) over overheidsinformatie, kunnen we deze eenduidiger onderling relateren en in samenhang ontsluiten.

Zowel KOOP als andere organisaties binnen en buiten de overheid kunnen gebruik maken van de definities en de URI's van TOOI.

Kwaliteit

Alle referentiegegevens in TOOI zijn voor zover mogelijk gebaseerd op authentieke informatie uit officiële publicaties. De informatie over overheidsorganisaties is afkomstig uit het Register van OverheidsOrganisaties.

TOOI-URI's zijn persistent. Een TOOI-URI die eenmaal is gemunt blijft te allen tijde de uniforme identificatie voor het 'ding' (in RDF de resource) dat het oorspronkelijk identificeerde. De eigenschappen waarmee de resource wordt beschreven kunnen in de loop van de tijd wel veranderen. Veranderingen in de werkelijkheid worden voortdurend verwerkt in het kennismodel van TOOI.

Status en doorontwikkeling

TOOI is de door KOOP aanbevolen standaard voor metadatering van officiële publicaties. TOOI is nieuw per 2022 en nog sterk in beweging. De eerste versie is op deze website beschikbaar gesteld.

TOOI is de beoogd opvolger van OWMS (Overheidsbrede Web MetadataStandaard). De ervaringen en inzichten die zijn opgedaan met OWMS en de nieuwe ontwikkelingen in het linked datalandschap hebben geresulteerd in een nieuw model en een nieuwe URI-strategie. Daarom is gekozen voor een nieuwe naam, "TOOI", in plaats van een nieuwe versie van OWMS.

Er wordt momenteel gewerkt aan de volgende ontwikkelingen:

  • Publicatie van TOOI als standaard, met een normatieve specificatie. Er wordt gewerkt om aan de kwaliteitseisen voor standaardbeheer te voldoen.
  • Het model wordt aan de achterkant doorontwikkeld om meerdere overheidsonderdelen te ondersteunen.
  • Parallel aan de doorontwikkeling zal er een publieke consultatie opgezet worden om externe partijen de gelegenheid te geven input te leveren op de toekomstige standaard.
  • Er wordt gewerkt aan de verbetering van de presentatie van de waardelijsten en een html-interface op de ontologie en de thesauri, zodat het hele model inzichtelijk wordt.

Gebruikers en iedereen die op de hoogte wil worden gehouden van updates rondom TOOI nodigen we graag uit om zich aan te melden voor de nieuwsbrief.

Toepassingsgebied

TOOI is een uitgebreid kennismodel dat voor verschillende doeleinden kan worden ingezet. Te denken valt aan:

  • definiëren van APIs waarmee informatieobjecten kunnen worden aan- of uitgeleverd tussen informatiesystemen;
  • als opslagmodel voor metadata;
  • voor het verrijken van metadata van informatieobjecten;
  • query-expansie van zoekmachines.

Een toepassing kan een of meerdere modules van TOOI gebruiken.

De TOOI Waardelijsten

De waardelijsten zijn de eenvoudigst bruikbare modules van TOOI. Het zijn geversioneerde, statische lijsten van overheidsorganisaties uit de TOOI-registers en begrippen uit de TOOI-thesauri. Geversioneerd omdat veranderingen in de werkelijkheid, die relevant zijn voor een waardelijst, leiden tot publicatie van een nieuwe versie van die waardelijst. Statisch in de zin dat gepubliceerde versies van een waardelijst beschikbaar blijven. Elke aardelijst heeft zijn eigen versionering. De lijst met gemeenten krijg bijvoorbeeld een nieuwe versie bij herindelingen, de waardelijst voor provincies heeft nog geen nieuwe versies.

Elke waarde in een waardelijst heeft een label voor gebruik door de mens en een URI waarmee de waarde voor software een unieke, uniforme identificatie krijgt. Daarnaast kan elke waarde metadata hebben die eigenschappen van de waarde weergeven. Zo zijn er verschillende soorten labels voor overheidsorganisaties en wordt ook de provincie waarin een gemeente ligt meegegeven.

De TOOI-Ontologie

De TOOI-ontologie is een model voor informatieobjecten en overheidsorganisaties. Het model definieert eigenschappen en relaties van en tussen informatieobjecten en organisaties. De TOOI-ontologie is ontworpen om officiële publicaties van overheidsinformatie op internet van betekenisvolle metadata te voorzien, zodat het mogelijk wordt om deze overheidsinformatie tussen informatiesystemen uit te wisselen met behoud van de semantische betekenis van de metadata.

De specificatie van de ontologie is beschikbaar in HTML en in RDF.

De TOOI-Thesauri

Naast de ontologie die de werkelijkheid beschrijft zijn er ook de thesauri waarin we begrippen definiëren die relevant zin in de context van overheidsinformatie en -organisatie. De begrippen en hun onderlinge verbanden zijn beschreven met behulp van de SKOS-vocabulaire.

De thesauri zijn beschikbaar in html en in RDF, maar de meeste afnemers zullen gebruik maken van de concept-waardelijsten.

De TOOI-registers

De authentieke informatie over organisaties in het Register voor OverheidsOrganisaties is beschikbaar als linked data in de TOOI-registers volgens het model van de TOOI-ontologie.

De meeste afnemers van informatie over overheidsorganisaties zullen gebruik maken van de register-waardelijsten.

Bekende toepassingen van TOOI

TOOI is in eerste instantie opgezet voor gebruik in de publicatieketens van KOOP. Overweegt u ook om TOOI te gebruiken in uw informatiesysteem en wilt u op de hoogte gehouden worden van de ontwikkelingen of zelfs bijdragen leveren aan de TOOI-specificatie, neem dan vooral contact met ons op. We kunnen dan bij de doorontwikkeling van TOOI rekening houden met uw behoeften.

De volgende toepassingen van TOOI zijn bij KOOP bekend:

PLatform voor Open OverheidsInformatie (PLOOI)

De Wet open overheid (Woo) verplicht een groot aantal overheidsorganisaties om publieke informatie actief openbaar te maken. Het platform open overheidsinformatie (PLOOI) biedt een voorziening om dit mogelijk te maken. PLOOI is een van de eerste gerbuikers van de TOOI-waardelijsten.

Meer informatie over PLOOI is te vinden op: https://www.koopoverheid.nl/voor-overheden/rijksoverheid/plooi-platform-open-overheidsinformatie.

Digitaal Stelsel Omgevingswet (DSO)

Het DSO neemt verschillende TOOI-waardelijsten af. Onder andere de waardelijsten voor bevoegd gezag in DSO zijn overgenomen uit/gebaseerd op de TOOI-waardelijsten voor overheidsorganisaties.

Deze waardelijsten worden gebruikt in de STandaard voor Officiële Publicatie (STOP).

Register voor OverheidsOrganisaties

Het ROO is de bron voor de TOOI-registers en uiteindelijk de TOOI-registerwaardelijsten. In ROO zijn de TOOI-URIs van de organisaties opgenomen. ROO maakt nog gebruik van OWMS waardelijsten en levert (nog) geen TOOI-compliant metadata over de organisaties.

Publicatieketens KOOP

De informatiesystemen waarmee KOOP de publicatie en consolidatie verzorgt van officiële bekendmakingen van wet- en regelgeving maken intensief gebruik van metadata. Deze metadata was tot 2022 gebaseerd op OWMS. De komende tijd zal KOOP gebruik gaan maken van TOOI. De metadata-eigenschappen en -waarden zullen door middel van TOOI-URIs worden aangeduid. Dat leidt tot een betekenisvollere beschrijving van officiële publicaties, waardoor deze beter in samenhang met andere informatie gebruikt kunnen worden.